Ekonomija

Srbija je zemlja male i relativno otvorene ekonomije, koja se nalazi u tranzicionim procesima od planirane ka tržišnoj ekonomiji već više od dve decenije. Ekonomski sistem bio je ozbiljno poljuljan raspadom Jugoslavije i ratovima 1990-ih, kao i ekonomskim sankcijama u periodu od 1992. do 1995. godine. Nakon smene bivšeg jugoslovenskog predsednika Slobodana Miloševića 2000. godine, Srbija je započela ekonomske reforme i liberalizaciju tržišta i dostigla brz privredni rast, koji je usporen početkom svetske ekonomske krize.

Opšti ekonomski trendovi preslikavaju se i u medijskom prostoru. Medijska scena Srbije nalazi se u procesu prelaska iz državnog u privatno vlasništvo. Tokom protekle dve decenije, mediji u vlasništvu države i lokalnih samouprava smatrani su propagandnim oruđem u rukama vlasti. U nastojanju da postanu nezavisni od direktnog uticaja države, samostalniji i profesionalniji, mediji su prošli kroz dva talasa privatizacije, u periodu do 2008. a zatim i 2015. godine. Uprkos promeni vlasništva, vladajuće elite su uspele da zadrže značajan uticaj na medije, najpre, kroz različite instrumente budžetskog finansiranja.

Postoje tri ključna finansijska mehanizma putem kojih vladajuće političke stranke utiču na medije, ujedno umanjujući njihovu slobodu i integritet. To su: sufinansiranje projekata proizvodnje medijskih sadržaja koji treba da služe javnom interesu u informisanju, oglašavanje državnih preduzeća u medijima i poreske olakšice.Sufinansiranje projekata proizvodnje sadržaja, čija je glavna namena da unaprede informisanje građana, glavni je mehanizam koji država primenjuje za dodelu budžetskih sredstava medijima. Ovaj tip finansiranja uveden je 2014. godine, nakon usvajanja novih medijskih zakona. Negova primena opterećena je različitim problemima. Neki od njih su pitanje definisanja javnog interesa u lokalnim zajednicama, problematične procedure za dodelu sredstava, stručnost i sukob interesa članova komisija koje odlučuju o bespovratnim sredstvima i loše definisani mehanizmi za vrednovanje i praćenje sprovođenja projekata. Kao rezultat toga, iako se ideja sufinansiranja projekata za podršku proizvodnji medijskih sadržaja od javnog interesa inicijalno činila kao dobra, način na koji je implementirana je naneo više štete nego koristi javnom interesu.

Više od 1.600 medija u maloj i nerazvijenoj ekonomiji poput srpske već dugo zavise od prihoda od oglašavanja koji dolaze od države. Godinama su državne institucije i javna preduzeća među najvećim klijentima na tržištu medijskog oglašavanja u Srbiji. Ovakva vrsta ekonomske zavisnosti omogućila je političarima i nosiocima vlasti da utiču na uredničku politiku brojnih medija, kroz raspodelu sredstava za oglašavanje. Tako su oni koji su kritikovali državnu ili lokalnu vlast rizikovali da izgube oglašivačke ugovore sa državnim institucijama i preduzećima. Ono što je stvari učinilo još nepovoljnijim je da su, zahvaljujući bliskim vezama između privatnih biznisa i politike, vladajuće elite često bile u stanju da odlučuju kako će sredstva za oglašavanje privatnih kompanija biti raspodeljena kroz netransparentne ugovore marketinških agencija.

Što se tiče finansijske procene srpskog medijskog tržišta, jedine dostupne grube procene kažu da njegova vrednost u poslednjih nekoliko godina iznosi od 120-175 miliona evra godišnje (162 milona evra 2015. godine prema procenama agencije Ipsos).

U Izveštaju o medijima koji je 20. februara 2015. godine objavio Savet za borbu protiv korupcije, naznačeno je da država ima različite vrste nadoknada, otpisa dugova ili posebnih tretmana za različite medije u vezi sa plaćanjem nadoknada i poreza državnim i regulatornim telima, Regulatornoj agenciji za elektronske komunikacije i poštanske usluge (RATEL) i Regulatornom telu za elektronske medije (REM). Jedan od glavnih zaključaka ovog izveštaja je da su napori uloženi u obezbeđivanje integriteta, nezavisnosti i profesionalizma medija do sada pružili tek nekolicinu pozitivnih rezultata.

  • Reporter without borders
sr
en
  • Projekat napravljen od strane
    BIRN SERBIA
  •  
    Reporters without borders
  • Finansiran od strane
    BMZ